CSCD Articles
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 1
กล่าวต้อนรับและเปิดโครงการโดย รองศาสตราจารย์ ดร.บุษบง ชัยเจริญวัฒนะ ผู้อำนวยการสถาบันสันติศึกษา
กิจกรรมเสวนา หัวข้อ “ประสบการณ์จากห้องเรียนสู่การปฏิบัติงานด้านความขัดแย้งและสันติศึกษา (Experiential Learning)” วิทยากรเสวนาโดย
พันตำรวจโทนิยม กาเซ็ง สารวัตรฝ่ายตำรวจสากลและประสานงาน ภูมิภาค 2 กองการต่างประเทศ
คุณซาการียา บิณยูซูฟ ประธานมูลนิธิพัฒนาชุมชนเป็นสุข จ.นราธิวาส
คุณจันทนา เจริญวิริยะภาพ ผู้ประสานงานภาคใต้มูลนิธิเพื่อการพัฒนาแรงงานและอาชีพ (HomeNet Thailand)
นาวาเอกจักรพงษ์ อภิมหาธรรม ผู้อำนวยการกองยุทธศาสตร์ ศอ.บต.
คุณปรวรรณ วงษ์รวยดี นักวิชาการสิทธิมนุษยชนปฏิบัติการ สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ดำเนินการเสวนาโดย คุณอิมรอน ซาเหาะ สถาบันสันติศึกษา
รับชมย้อนหลัง คลิ๊ก ที่นี่
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 0
สถาบันสันติศึกษา ขอแสดงความยินดี แก่
รองศาสตราจารย์ ดร.บุษบง ชัยเจริญวัฒนะ ผู้อำนวยการสถาบันสันติศึกษา
และ คุณรักชาติ สุวรรณ์ ประธานสภาประชาสังคมชายแดนใต้ และนักศึกษาปริญญาโท สาขาวิชาความขัดแย้งและสันติศึกษา
ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น "ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง" จากคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 1
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 1
งานส่งเสริมวิจัย นวัตกรรม และบริการวิชาการ กองบริหารวิชาการและวิจัยวิทยาเขตปัตตานี ขอเชิญคณาจารย์/บุคลากร ที่สนใจเข้าร่วมการอบรมโครงการอบรมจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ ประจำวิทยาเขตปัตตานี ครั้งที่ 2/2564 ในวันเสาร์ที่ 31 กรกฎาคม 2564 เวลา 09.00 - 16.30 น. ด้วยระบบออนไลน์ (Zoom) โดยสามารถลงทะเบียนได้ตั้งแต่บัดนี้จนถึงวันที่ 23 กรกฎาคม 2564 หรือสามารถติดต่อสอบถามได้ที่ คุณบูชิตา อารียาภรณ์ โทร.5179
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 1
สถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรมภาคใต้ ภายใต้สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เปิดรายวิชาเลือกเสรี สำหรับนักศึกษาปริญญาตรี วิทยาเขตปัตตานี ในภาคการศึกษาที่ 1/2564
รายวิชาความขัดแย้งและสันติภาพในอาเซียน: Conflicts and Peace in ASEAN (950-301) ตอน 01 (โดยปกติจะเปิดสอนเฉพาะที่วิทยาเขตหาดใหญ่เท่านั้น)
เรียนทุกวันจันทร์ เวลา 15.00 - 17.00 น. และวันอังคาร เวลา 15.00 - 16.00 น.
----
สอนโดย ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี และ อ.ฟารีดา ปันจอร์
มาร่วมเรียนรู้ความจริงกับรายวิชา และร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับอาจารย์ทั้ง 2 ท่าน
รับจำนวนจำกัดเพียง 50 คน เท่านั้น (สำหรับนักศึกษาป.ตรีทุกชั้นปี)
ลงทะเบียนตั้งแต่วันที่ 9 -27 มิถุนายน 2564
สอบถามเพิ่มเติม สถานวิจัยความขัดแย้งฯ โทร. 073 35 0433
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 1
Patani NOTES รายงานข่าว : ท่ามกลางปัญหาการระบาดของโควิดและกระบวนการที่ชะงักงัน องค์กรวิชาการและการศึกษาของไทยและมาเลเซีย ได้พยายามกระตุ้นความสนใจในกระบวนการสันติภาพภาคใต้ ด้วยการจัดเสวนาเมื่อปลายเดือนเม.ย.ที่ผ่านมา ภายใต้หัวข้อที่พวกเขาเรียกความขัดแย้งในภาคใต้ว่า “ความขัดแย้งที่ถูกลืม” หลังการเสวนา พวกเขาเรียกร้องให้มีการสานต่อกระบวนการสันติภาพโดยทันทีแม้ว่าจะมีการระบาดของโควิดก็ตาม
Bait Al-Amanah หน่วยงานวิจัยของมาเลเซีย กับ Nahel Endowment for Peace องค์กรในเครือที่ทำงานด้านสันติภาพ และ People’s College หรือวิทยาลัยประชาชนที่ทำงานด้านให้การศึกษาแก่ประชาชนทั่วไปในพื้นที่สามจังหวัดภาคใต้ ร่วมกันจัดเสวนาวิชาการในหัวข้อ Southern Thailand: Prospect for Peace in a Forgotten Conflict ทางช่องทางออนไลน์เมื่อวันที่ 29 เม.ย. ที่ผ่านมา ซึ่งนักวิชาการที่เป็นที่รู้จักกันดีว่าติดตามเรื่องความขัดแย้งในภาคใต้ของไทยต่างเข้าร่วม และพวกเขาเห็นว่า กระบวนการสันติภาพภาคใต้ของไทยล่าช้าถ้าจะให้เดินหน้าต่อได้ต้องรีบสานต่อ
ใบแจ้งข่าวของ Bait Al-Amanah กับ Nahel Endowment for Peace และวิทยาลัยประชาชนเสนอให้มีการดึงให้ฝ่ายต่างๆ ในพื้นที่เข้าไปมีส่วนร่วม รวมทั้งตอกย้ำเจตนารมณ์ทางการเมืองของผู้มีส่วนสำคัญในกระบวนการสันติภาพนี้
นักวิชาการที่ร่วมวงคุย ได้ถกเถียงปัญหาที่ทำให้กระบวนการสันติภาพสำหรับสามจังหวัดภาคใต้ของไทยชะงักว่า ส่วนหนึ่งเพราะการระบาดของโรคโควิด แต่เห็นว่ายังมีปัจจัยมากกว่านั้น ศ.ดร.ดันแคน แมคคาร์โก ผู้อำนวยการสถาบัน Nordic Institute of Asian Studies เห็นว่า กระบวนการพูดคุยระหว่างไทยและบีอาร์เอ็น รวมถึงการกระจายอำนาจ ไม่เพียงแต่ชะงัก แต่ว่าถอยหลังอีกด้วย
ใบแถลงข่าวกล่าวถึงสถานการณ์เวลานี้ว่า แม้จะดูสงบ แต่ปัญหาแท้จริงไม่ได้รับการแก้ไข ปัญหาที่ ศ.ดร.แมคคาร์โกบอกว่า เป็นปัญหาการเมืองที่ต้องการวิธีการทางการเมืองเข้ารับมือ
ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี อาจารย์ประจำสถาบันสันติศึกษา และผู้อำนวยการดีพเซาท์วอชเปิดเผยในวงเสวนาว่า จากการสำรวจความเห็นพบว่า ผู้คนร่วม 70% ในพื้นที่รู้สึกว่าสถานการณ์ในพื้นที่สามจังหวัดภาคใต้ยังคงย่ำอยู่ที่เดิม แม้ว่าจำนวนครั้งของเหตการณ์ความรุนแรงจะลดลงก็ตาม คาดว่า การที่ไม่มีการพูดคุยในกระบวนการสันติภาพที่จะดึงความสนใจและการมีส่วนร่วมของประชาชนทั่วไปได้นั้น ทำให้เกิดความรู้สึกดังกล่าว
ส่วน ดร.รุ่งรวี เฉลิมศรีภิญโญรัช นักวิชาการอิสระที่ศึกษาเรื่องความขัดแย้งในสามจังหวัดภาคใต้ รวมทั้ง ศ.ดร.กามารูลนิซาม อับดุลเลาะฮฺ มหาวิทยาลัยอูตารามาเลเซีย ต่างพูดถึงความจำเป็นในอันที่จะต้องกระตุ้นให้คนในพื้นที่มีส่วนร่วม รุ่งรวี เห็นว่า นักวิชาการควรช่วยส่งเสียงให้กับคนในพื้นที่ เช่นด้วยการทำโพลเกี่ยวกับสันติภาพ ส่วน ศ.ดร.กามารูลนิซาม เห็นว่า ควรจะให้บทบาทภาคประชาสังคมในการสร้างความเชื่อมั่นของชุมชนเพื่อให้พวกเขารู้สึกมีส่วนร่วม เพราะในขณะนี้กลุ่มบีอาร์เอ็นเป็นผู้มีบทบาทหลัก
ศ.ดร.กามารูลนิซามยังกล่าวถึงบทบาทของมาเลเซียที่ขณะนี้เป็นผู้อำนวยความสะดวกว่ามาเลเซียมีอุปสรรคคือมีการเปลี่ยนแปลงภายในที่กระทบไปถึงการทำงานสานต่อกระบวนการ นอกจากนั้นยังมีปัญหาว่า ใครเป็นผู้นำในกระบวนการอำนวยความสะดวกนี้ รวมไปถึงประเด็นที่ว่า กลุ่มบีอาร์เอ็นต้องการผู้อำนวยความสะดวกที่ไม่ได้มาจากงานด้านความมั่นคง ทั้งหมดนี้ทำให้มาเลเซียมีปัญหาในการนำพาผู้เกี่ยวข้องเข้าสู่กระบวนการพูดคุย
ดังนั้นสามองค์กรดังกล่าวที่เป็นผู้จัดเสวนาระบุว่า พวกเขาเรียกร้องให้ฝ่ายที่เกี่ยวข้องกระตุ้นการมีส่วนร่วมของคนในพื้นที่ ขณะที่ผลักดันผู้มีส่วนร่วมหลักให้ยืนยันเจตนารมณ์ทางการเมืองโดยเร็ว เพื่อให้กระบวนการสันติภาพนี้เดินหน้าได้ ทั้งสามกลุ่มเรียกร้องให้สานต่อการพูดคุยสันติภาพภาคใต้ของไทยโดยทันทีแม้ว่าจะมีการระบาดของโควิดก็ตาม
#สันติภาพสามจังหวัดชายแดนภาคใต้
#การพูดคุยสันติภาพ
ที่มา Patani Notes
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 0
สถาบันสันติศึกษาจัดโครงการอบรมเชิงปฏิบัติการ “การออกแบบสื่อประชาสัมพันธ์ ด้วยโปรแกรม canva” ให้กับบุคลากรสถาบันสันติศึกษา ทั้งที่วิทยาเขตหาดใหญ่และปัตตานี รวมไปถึงผู่ช่วยวิจัย และคณะทำงานฐานข้อมูล ศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ ในวันพุธที่ 5 พฤษภาคม 2564 เวลา 13.00 - 16.00 น. ณ ห้องบรรยาย IPS 301 และห้องประชุมสถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรมภาคใต้ ตลอดจนในรูปแบบออนไลน์ผ่านโปรแกรม Zoom วิทยากรโดย คุณทิพวรรณ ปิ่นทองพันธ์ รักษาการหัวหน้างานเทคโนโลยีและนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้ คณะวิทยาการจัดการ ซึ่งได้ถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์ พร้อมแลกเปลี่ยนผ่านการฝึกปฏิบัติในการออกแบบและสร้างสรรค์ผลงานให้สามารถนำไปใช้ในการปฏิบัติงานต่อไป
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 0
เมื่อวันที่ 29 เมษายน 2564 ที่ผ่านมา ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี อาจารย์ประจำสถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และผู้อำนวยการศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ (DSW) เข้าร่วมเป็นวิทยากรในวงเสวนาออนไลน์ในหัวข้อ "Southern Thailand: Prospect for Peace for the Forgotten Conflict" (ภาคใต้ของไทย: โอกาสสันติภาพในความขัดแย้งที่ถูกลืม) ซึ่งเป็นวงที่ระดมนักวิชาการนานาชาติมาร่วมประเมินสถานะของกระบวนการสันติภาพชายแดนใต้/ปาตานีในปัจจุบัน โดยวิทยากรท่านอื่นๆ ประกอบไปด้วย ศ.ดร.ดันแคน แมคคาร์โก, ศ.ดร.กามารุลนีซาม อับดุลเลาะห์ และคุณรุ่งรวี เฉลิมศรีภิญโญรัช ร่วมจัดโดย Bait al-Amanah, Nahel Endowment for Peace และ People’s College (วิทยาลัยประชาชาชน)
รับชมย้อนหลัง คลิ๊ก ที่นี่
อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง คลิ๊ก Southern Thailand peace talks have led nowhere, say experts
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 1
วันที่ 24 มีนาคม 2564 นายอุสมาน หวังสนิ นักวิจัย สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ พร้อมด้วยนายอิมรอน ซาเหาะ เข้าร่วมประชุมหารือแนวทางบูรณาการความร่วมมือโครงการเสริมสร้างความเข้มแข็งสภาองค์กรชุมชนตำบลในพื้นที่ชายแดน ปีงบประมาณ 2564 ร่วมกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) หรือ พอช. และมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี ณ ห้องประชุมปัตตานีภิรมย์ ชั้น 3 อาคารสำนักงานวิทยาเขตปัตตานี (ตึกเรือ)
โดยมี รศ.อิ่มจิต เลิศพงษ์สมบัติ รองอธิการบดีวิทยาเขตปัตตานี พร้อมด้วยผู้ช่วยอธิการบดีฝ่ายวิจัยและบริการวิชาการ วิทยาเขตปัตตานี ผู้ช่วยอธิการบดีฝ่ายวิชาการ วิทยาเขตปัตตานี ผู้อำนวยการสำนักส่งเสริมและบริการวิชาการ ผู้อำนวยการสำนักวิทยบริการ และประธานสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนภาคใต้ พร้อมทีมงาน เข้าร่วมหารือในครั้งนี้ด้วย
จากการหารือและพูดคุยแลกเปลี่ยนเบื้องต้น ได้ข้อสรุปแนวทางในการขับเคลื่อนร่วมกันใน 4 ประเด็นหลัก 1. การขับเคลื่อนงานพื้นที่ร่วม 1 ตำบล 1 มหาลัย เพื่อเป็นพื้นที่ร่วมในการขับเคลื่อนงานพัฒนา 2. การขับเคลื่อนหนุนเสริมชุมชนต่อเนื่องจากงานวิจัย โครงการแก้จนในพื้นที่จังหวัดปัตตานี 3. การแก้ปัญหาคุณภาพชีวิตด้านที่อยู่อาศัย กระบวนการสำรวจ การจัดระบบฐานข้อมูล(Data Center)เพื่อนำไปสู่การหนุนเสริมแก้ปัญหาร่วมกัน และ 4. การส่งเสริมธุรกิจชุมชน ว่าด้วยการเติมความรู้ ศักยภาพผู้ผลิต ผู้ประกอบการในชุมชน เพื่อนำไปสู่การยกระดับและพัฒนาให้เกิดรายได้เพิ่มในชุมชน
ทั้งนี้จากการหารือแนวการทำงานร่วมกันเบื้องต้น และจะมีเวทีร่วมในการออกแบบเครื่องมือเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งขององค์กรชุมชนร่วมกันอีกครั้ง เพื่อเป็นรูปแบบแนวทางในการจัดทำบันทึกความร่วมมือ (MOU) อย่างเป็นทางการต่อไป
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 1
สถาบันสันติศึกษาขอแสดงความยินดีกับบุคลากรของสถาบันที่ได้รับรางวัลเชิดชูเกียรติงานคุณค่าสงขลานครินทร์ (PRIDE of PSU 2021) 2 รางวัล 6 ผลงาน
เมื่อวันที่ 13 มีนาคม 2564 เนื่องในวันสถาปนามหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ณ ห้องประชุม 210 สำนักงานอธิการบดี มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่ และผ่านระบบออนไลน์
รางวัลประเภทนักวิจัยที่ผลงานวิจัยนำไปใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์/นโยบาย/ชุมชน ประจำปี 2563
#ผลงาน โครงการสำรวจความคิดเห็นของประชาชนต่อกระบวนการสันติภาพจังหวัดชายแดนภาคใต้ (Peace Survey) ครั้งที่ 5
โดย: เครือข่ายวิชาการ Peace Survey และบุคลากรสถาบันฯ ดังนี้
1. ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี นักวิจัยหลัก
2. รศ.ดร.บุษบง ชัยเจริญวัฒนะ นักวิจัยร่วม
3. ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่ นักวิจัยร่วม
4. รศ.ดร.วิชัย กาญจนสุวรรณ นักวิจัยร่วม
5. ดร.นิวดี สาหีม นักวิจัยร่วม
6. อาจารย์ฟารีดา ปันจอร์ นักวิจัยร่วม
7. นายอาวุธ ยีสมัน เจ้าหน้าที่การเงินโครงการวิจัย
8. นายอิมรอน ซาเหาะ ผู้ประสานงานโครงการวิจัย
#ผลงาน โครงการวิจัยการปรับตัวของเยาวชนจังหวัดชายแดนภาคใต้ต่อแนวคิดและการจัดการเรียนการสอนการศึกษาเพื่อสันติภาพ
(Peace Education): กรณีศึกษานักศึกษามหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี โดย:
1. อาจารย์ฟารีดา ปันจอร์ นักวิจัยหลัก
2. นายอิมรอน ซาเหาะ นักวิจัยร่วม
#ผลงาน โครงการพลวัตความเคลื่อนไหวของนักการเมืองมลายูมุสลิมท่ามกลางความรุนแรงในพื้นที่ชายแดนใต้
โดย: นายอิมรอน ซาเหาะ นักวิจัยหลัก
#ผลงาน โครงการวิจัยการเรียนรู้และการวิจัยด้านการจัดการปกครองความครอบคลุมทางสังคมและความขัดแย้งในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดย:
1. อาจารย์ฟารีดา ปันจอร์ นักวิจัยร่วม
2. นายอิมรอน ซาเหาะ นักวิจัยร่วม
#ผลงาน โครงการพื้นที่ทางการเมืองแบบเป็นทางการของผู้หญิงมลายูมุสลิมชายแดนใต้: บทบาท โอกาส และข้อท้าทาย
โดย: นายอิมรอน ซาเหาะ นักวิจัยร่วม
รางวัลประเภทนักวิจัยที่ได้รับรางวัลจากการนำเสนอผลงานระดับชาติ ประจำปี 2563
#ผลงาน ข้อถกเถียงว่าด้วยเรื่องผู้หญิงมุสลิมกับการทำงานในพื้นที่สาธารณะผ่านการศึกษานักการเมืองสตรีมุสลิมในพื้นที่ชายแดนใต้
โดย: นายอิมรอน ซาเหาะ ผู้นำเสนอและนักวิจัยร่วม
ทั้งนี้ ในปีที่ผ่านมา นายอิมรอน ซาเหาะ ยังได้รับรางวัลเชิดชูเกียรตินักวิจัยที่ผลงานวิจัยนำไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์/นโยบาย/ชุมชน ประจำปี 2562 ในฐานะนักวิจัยร่วม จากผลงานวิจัย เรื่อง การจัดการการปกครองชุมชนและปัจจัยขับเคลื่อนความขัดแย้ง จากงานคุณค่าสงขลานครินทร์ (PRIDE of PSU 2020) เมื่อวันที่ 13 มีนาคม 2563 เนื่องในวันสถาปนามหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ณ ห้องประชุม Conference Hall ศูนย์ประชุมนานาชาติฉลองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี
- Details
- Written by: Administrator
- Category: ข่าวสาร
- Hits: 0
เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ 2564 ที่ผ่านมา ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตรภิรมย์ศรี อาจารย์ประจำสถานวิจัยความขัดแย้งจังหวัดชายแดนภาคใต้ สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ร่วมเป็นวิทยากรในวงสนทนา BICARA PATANI ครั้งที่ 79 ในรูปแบบออนไลน์ ว่าด้วยเรื่องทบทวน 8 ปีการพูดคุยสันติภาพ: จะเดินต่อไปอย่างไรดี? โดยวิทยากรท่านอื่นๆ ประกอบไปด้วย พล.ท.ภราดร พัฒนถาบุตร อุสตาซฮาซัน ตอยิบ คุณกัสตูรี มะห์โกตา รศ.ดร.มารค ตามไท นายแพทย์อาบูฮาฟิซ อัลฮากีม และ พล.ท.นักรบ บุญบัวทอ ดำเนินรายการโดย Zahri Ishak Thapanee Eadsrichai และ Romadon Panjor
โดยทาง The Reporters รายงานว่า PEACE TALK: ทบทวน 8 ปีกระบวนการพูดคุยสันติภาพชายแดนใต้ ทุกฝ่ายยอมรับว่า ล่าช้า "ภราดร" ชี้ ถ้าให้สำเร็จต้องมีรัฐบาลประชาธิปไตย ขณะที่ "ฮัสซัน ตอยิบ" ย้ำ รัฐไทยต้องยอมรับเป็นวาระแห่งชาติ ด้านพูโล และมารา ปาตานี หวังการมีส่วนร่วมทุกฝ่าย
เวทีการพูดคุย ทบทวน 8 ปีกระบวนการพูดคุยเพื่อสันติภาพ จะเดินต่อไปอย่างดี ซึ่งจัดโดย Bicara Patani, The Reporters, CSCD-PSU Pattani, DSW, Wartani, CAP, Patani Notes, ThaiPBS, นักข่าวพลเมือง(ThaiPBS) PRC ได้เชิญผู้เคยมีส่วนร่วมกับการพูดคุยเพื่อสันติภาพที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 28 ก.พ.2556 ที่มีการลงนามข้อตกลงพูดคุยเพื่อสันติภาพ ระหว่าง รัฐบาลไทย โดย พล.ท.ภราดร พัฒนถาบุตร อดีตเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ หรือ สมช.กับ นายฮัสซัน ตอยิบ ผู้นำทางการเมืองของขบวนการ BRN และตั้งคณะพูดคุยเพื่อสันติสุขขึ้น แต่หลังการรัฐประหารปี 2557 รัฐบาล คสช.มีการตั้งคณะพูดคุยขึ้นมาใหม่ เปลี่ยนชื่อเป็นคณะพูดคุยเพื่อสันติสุข โดยมี พล.อ.อักษรา เกิดผล เป็นหัวหน้าพูดคุยฝ่ายไทย และ เปิดโต๊ะเจรจาใหม่ กับ กลุ่ม Mara Patani ที่เป็นองค์กรร่มของขบวนการต่างๆไม่ต่ำกว่า 6 องค์กร โดยมีนายอาวัง จาบัต จาก BRN เป็นประธาน ในปี 2558 ซึ่งดูเหมือนการพูดคุยจะเดินหน้าไปได้ แต่มีการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลหลังการเลือกตั้ง 2562 มีการเปลี่ยนหัวหน้าคณะพูดคุยจาก พล.ท.อุดมชัย ธรรมสาโรรัตน์ มาเป็น พล.อ.วัลลภ รักเสนาะ พร้อมกับฝ่ายขบวนการกลับมาเป็น BRN ที่ม่ีนายอานัส อับดุลเราะห์มาน เป็นหัวหน้าคณะพูดคุยของ BRN ครบรอบ 8 ปีกระบวนการพูดคุยสันติภาพวันนี้ จึงเป็นครั้งแรกของการพูดคุยผ่านออนไลน์ จากผู้ที่เคยมีส่วนเกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ จนน่าติดตามเป็นอย่างยิ่ง
พล.ท.ภราดร พัฒนถาบุตร อดีตเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ หรือ สมช. ยอมรับว่า 8 ปีที่แล้วสเรายังไปไม่ถึงปลายทาง ที่ต้องการให้การบริหารพื้นที่กลับมาเข้าสู่ปกติ โดยให้ บทบาท ศอบต.นำ กอ.รมน. แต่มาวันนี้กลับกลายเป็นกลับหัวที่เห็น กอ.รมน.กลับมามีบทบาทสูงขึ้น ทำให้ความก้าวหน้ายังไม่พัฒนเท่าที่ควร เพราะยังสัมพันธ์กับรูปแบบการปกครอง เพราะสิ่งที่เราปรารถนา คือการบริหารพื้่น ที่ยังไม่เป็นปกติ ซึ่งเราต้องทำต่อไป ซึ่งเมื่อ 28 ก.พ.2556 คนที่ตัดสินใจลงนามระหว่าง รัฐไทยกับ ขบวนการ BRN คือ น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี ผู้นำประเทศในขณะนั้น ทำให้การพูดคุยเกิดขึ้น แต่ 8 ปีที่ผ่านมา เราช้า เพราะยังมีความหวาดระแวง ยังมีความไม่ไว้วางใจ และสภาวะแวดล้อม ยังไม่ใช่ประชาธิปไตย ทำให้การพูดคุยยังขาดการมีส่วนร่วม และยังมีการครอบงำจากฝ่ายความมั่นคง ดังนั้น หากอยากเห็นกระบวนการสันติภาพเดินหน้า ต้องเปลี่ยนรัฐบาลสู่การปกครองระบอบประชาธิปไตยที่แท้จริง
นายฮัสซัน ตอยิบ อดีตหัวหน้าคณะพูดคุยเพื่อสันติภาพ ขบวนการ BRN เปิดเผยว่า ความสำเร็จจากการลงนามสันติภาพ เมื่อ 8 ปีก่อน คือ BRN ได้รับการยอมรับเป็นขบวนการปลดปล่อยปาตานี ซึ่งก่อนหน้านี้รัฐบาลไทยเรียกพวกเราเป็นผู้ก่อการร้าย และได้มีฉันทามติทั่วไปอย่างเป็นทางการระหว่าง BRN กับรัฐบาลไทยเพื่อแก้ไขปัญหาความขัดแย้งโดยอาศัยวิถีการทางการเมือง นอกจากนี้ยังเห็นมีส่วนร่วมของสังคมนานาชาติ โดยมีมาเลเซียเป็นผู้อำนวยความสะดวก ซึ่งเป็นการยกระดับของพวกเราบนโต๊ะเจรจา และสังคมปาตานีสามารถติดต่อสื่อสารกับสังคมระหว่างประเทศ รวมทั้งเปิดพื้นที่ให้แก่ประชาชนในพื้นที่และมีส่วนร่วมในการต่อสู้ และประชาชนก็กล้าพูดถึงกระบวนการสันติภาพ
ส่วนสิ่งที่ยังไม่ได้บรรลุในกระบวนการ คือไม่ได้คุยประเด็นหลักอย่างเป็นทางการ ไม่ว่าจะเป็นสิทธิความเป็นเจ้าของ (hak pertuanan) อัตลักษณ์ของชาวมลายูปาตานี การปกครองตนเอง ฯลฯ รวมทั้ง การมีส่วนร่วมของสังคมในพื้นที่ องค์กรทางสังคมในกระบวนการสันติภาพ และการพูดคุย ยังไม่เป็น วาระแห่งชาติที่ได้รับการยอมรับจากรัฐสภา
อุสตาซ ฮัสซัน ตอยิบในฐานะเป็นอดีตหัวหน้าคณะพูดคุย มีข้อเสนอต่อการเดินหน้ากระบวนการพูดคุยเพื่อสันติภาพที่ยังดำเนินอยู่ คือ ทั้งสองฝ่าย บีอาร์เอ็นกับรัฐบาลไทย ต้องมีส่วนร่วมอย่างจริงใจในโต๊ะเจรจา เพราะแนวทางแก้ไขไม่ได้อยู่ที่สนามรบแต่อยู่ที่โต๊ะเจรจา ฝ่ายรัฐบาลไทยต้องมีเอกภาพระหว่างฝ่ายบริหารกับฝ่ายความมั่นคงเพื่อแก้ไขความขัดแย้ง
" ผมเห็นว่า ฝ่ายรัฐบาลยังขาดเอกภาพ ข้อตกลงทุกข้อต้องมีการลงนามรับรองจากทั้งสองฝ่ายสังคมนานาชาติต้องมีบทบาทมากกว่าแค่ผู้สังเกตหรือพยาน แต่ต้องสามารถให้คำชี้แนะและการสนับสนุน องค์กรทางสังคม บุคคลสำคัญ พรรคการเมือง ฯลฯ ต้องให้การสนับสนุนกับกระบวนการสันติภาพ บีอาร์เอ็นยืนหยัดในการแก้ไขความขัดแย้งโดยอาศัยวิธีการทางการเมืองผ่านการเจรจา และบีอาร์เอ็นขอร้องให้รัฐบาลไทยมีความเป็นประชาธิปไตยมากขึ้นและรับฟังเสียงของประชาชนเพื่อให้ความใฝ่ฝันของประชาชนเป็นจริง"
เกี่ยวกับคำถามที่ว่า บีอาร์เอ็นต่อสู้ทางการเมืองโดยละทิ้งการต่อสู้ทางอาวุธได้ไหม คำตอบก็คือ “อาจจะได้” ถ้าหากว่า รัฐบาลไทยรับฟังเสียงของประชาชนปาตานีและยอมรับเสียงเหล่านี้จนถึงคนปาตานีมีรูปแบบการปกครองที่สะท้อนความใฝ่ฝันของพวกเขา
ขณะที่นายกัสตูรี มะห์โกตา หัวหน้าขบวนการ Pulo หรือ พูโล กล่าวว่า พัฒนาการทางการเมืองโลกส่งผลกระทบต่อ พูโล และขบวนการปลดปล่อยทั่วโลกและปาตานี โดยเฉพาะหลังเหตุการณ์ 11 กันยา หลังจากเหตุการณ์นั้น รัฐบาลไทยเริ่มการกดขี่ และพยายามจะเชื่อมขบวนการในพื้นที่กับกลุ่มผู้ก่อการร้ายโลกที่มีแนวคิดสุดโต่ง แต่การใช้ความรุนแรงโดยรัฐบาลไทยและการบังคับใช้ พ.ร.ก. ฉุกเฉินละเมิดเสรีภาพและไม่ยึดหลักมนุษยธรรม จึงไม่สามารถแก้ไขปัญหาและป้องกันเหตุนองเลือดที่ปาตานี สิ่งที่เกิดจากการใช้ความรุนแรงและความโหดร้ายก็คือพินาศกรรมและยอดผู้เสียชีวิตที่เพิ่มมากขึ้นเท่านั้น
แนวทางแก้ไขทางเดียวที่รัฐบาลชุดนี้กำลังดำเนินอยู่นั้นไม่สามารถดับไฟแห่งการต่อสู้อย่างถาวร การแก้ไขอันแท้จริงต้องเกิดจากการเจรจา การพูดคุยและข้อตกลงอย่างจริงใจและมีความรับผิดชอบจากทั้งสองฝ่าย ซึ่งอาจจะนำไปสู่การแก้ไขที่ยุติธรรม ยั่งยืนและครอบคลุม
นายกัสตูรี กล่าวว่า พูโลเข้าร่วมกระบวนการสันติภาพทุกรูปแบบ พร้อมที่จะเผชิญหน้ากับรัฐบาลไทยเพื่อเจรจาโดยไม่ตั้งเงื่อนไขอะไรเพื่อประโยชน์ของชาติปาตานี ผมได้เข้าร่วมการเจรจาหลายรอบ และผมมองว่า กระบวนการเจนิวา มีความก้าวหน้ากว่าครั้งก่อนและรอบปัจจุบัน เพราะ มีกระบวนการเจนีวาสามารถสร้างแนวทางเดียวกันได้ระหว่างบีอาร์เอ็น-ซีกับพูโล มีการพบปะกับนายกรัฐมนตรีเอง (พ.อ. สุรยุทธ์ เมื่อวันที่ 10 ธ.ค. 2007 ที่ประเทศบาห์เรน มีส่วนร่วม (inclusivity) ของ CSO, NGO นักการเมือง นักวิชาการต่าง ๆ ซึ่งกระบวนการเจนีวาสามารถให้มีการหยุดยิงในปี 2010 ในพื้นที่สีแดง ได้แก่ อ. ระแงะ อ. เจาะไอร้องและ อ.ยี่งอ จ.นราธิวาส และมีตัวแทนจากพลเรือน (สมช.) และฝ่ายทหาร โดยมีการอำนวยความสะดวกขององค์กร Humanitarian Dialogue Center
"ผมเห็นด้วยกับความเห็นของ อ. มาร์ค ตามไท แต่ฝ่ายไทยก็ต้องจริงใจในเรื่อง inclusivity ด้วย ก่อนหน้านี้มีแต่ฝ่ายพลเรือนและทหาร แต่กระบวนการสันติภาพจำเป็นต้องมีการมีส่วนร่วมของทุกฝ่ายที่มีอำนาจในประเทศ การที่เราไม่สามารถบรรลุผลสำเร็จเท่าที่ควรก็เพราะยังไม่มีการมีส่วนร่วมอย่างจริงใจจากฝ่ายรัฐไทย
กระบวนการเจรจาจำเป็นและสำคัญเพื่อแก้ไขปัญหาความขัดแย้งที่ปาตานี แต่กระบวนการปัจจุบันไปทางพัฒนาประเทศชาติ แต่ไม่พยายามแก้ไขปัญหาอันแท้จริง ปาตานีตกเป็นอาณานิคมของสยาม และสยามต้องยอมรับว่า ปาตานีเคยเป็นรัฐที่เอกราชและมีอธิปไตย แต่ปัจจุบัน มีความพยายามปกปิดความเป็นจริงตรงนี้ แล้วจะแก้ไขปัญหาอย่างไร ตอนนี้กระบวนการสันติภาพก็เสมือนหมอที่ให้ยาโดยไม่วินิจฉัยโรค แก้ไขไม่ตรงจุด แล้วจะจบลงเมื่อไร"
นายกัสตูรี กล่าวว่า ในการแก้ไขปัญหาโดยอาศัยวิธีการทางการเมือง ไม่ใช่แค่ต้องมีแนวคิด inclusivity แต่ต้องมีเจตจำนงทางการเมืองด้วย ทั้งสองฝ่าย (คู่กรณี) ยังไม่แสดงเจตนำนงทางการเมืองที่ชัดเจน และยังไม่มี inclusivity ที่จริงใจด้วย นักต่อสู้ปาตานี พร้อมที่จะสร้างความไว้วางใจกับศัตรู แต่ไม่ยอมสร้างความไว้วางใจในหมู่นักต่อสู้กันเอง ฝ่ายสยามขาดเอกภาพเพราะแย่งชิงงบประมาณ ส่วนฝ่ายขบวนการก็แย่งชิงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของรัฐปาตานี (ในอนาคต) แต่กระบวนการสันติภาพที่ขาดเอกภาพก็จะไม่ประสบความสำเร็จดังเช่นกรณีของปาเลสไตน์และพื้นที่อื่นๆ ถ้าจะแก้ไขปัญหาจริง ๆ เราก็ต้องหยิบยกประเด็นรากเหง้ากว่าจะสามารถก้าวหน้าได้อีก
"ถามว่าเราจะวางอาวุธได้หรือไม่ พูโลเคยวางอาวุธในกระบวนการเจนิวา แต่สิ่งที่เกิดขึ้นก็คือ หลังจากเราวางอาวุธ สยามก็ไม่ยอมรับพูโลอีกต่อไป เพราะเราไม่มีอาวุธอีกแล้ว แต่สนใจบีอาร์เอ็นแทนเพราะพวกเขามีอาวุธ
ถามว่า จะจัดตั้งพรรคการเมืองมลายูปาตานีจะได้หรือไม่ ผมขอชี้แจงว่า การต่อสู้ของพวกเราคือการต่อสู้ครอบคลุ่มทั้งหมด ถ้าเราจัดตั้งพรรคการเมือง ก็หมายความว่า เรายอมรับรัฐธรรมนูญของไทยแล้ว และไม่จำเป็นต้องพูดคุย
นายกัสตูรี ย้ำว่า พูโล ก่อตั้งขึ้นมาเมื่อปี 1968 เพื่อปกป้องประชาชนและปลดปล่อยปาตานี ไม่ใช่องค์กรก่อการร้ายเพื่อก่อให้เกิดการก่อการร้าย พูโลพร้อมที่จะเจรจากับฝ่ายใดก็ตามที่พร้อมที่จะแสวงหาแนวทางแก้ไขปัญหาของประชาชนปาตานี ตราบใดที่มีทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องมีส่วนร่วม แต่เราก็ไม่อาจจะเสี่ยงศักดิ์ศรีและสิทธิมนุษยธรรมของประชาชนปาตานีดังเช่นประกันไว้อยู่ในกฎบัตรสหประชาชาติ ณ ตอนนี้การแก้ไขปัญหาที่ปาตานีก็เป็นแนวทางแก้ไขฝ่ายเดียวจากรัฐบาลในรูปแบบของคำสั่งเท่านั้น โดยไม่เคยสะท้อนความต้องการของประชาชนในพื้นที่
"พูโลไม่มีปัญหาที่จะเจรจากับรัฐบาลลักษณะไหนก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นรั้ฐบาลพลเรือนหรือรัฐบาลทหาร แต่ในการเจรจา ขอให้ทุกฝ่ายมีส่วนร่วม ทั้งจากฝ่ายพลเรือนและฝ่ายทหาร เราก็พร้อมที่จะรับการหยุดยิง แต่มีเงื่อนไขว่า 1.ต้องมีการติดตามเฝ้าระหว่างของสังคมนานาชาติ เพื่อไม่ให้เกิดการกล่าวหากันในเมื่อเหตุรุนแรงเกิดขึ้นในช่วงหยุดยิง 2.ทหารไทยต้องออกจากพื้นที่หลังจากมีข้อตกลงการหยุดยิง และ 3.ถ้าการหยุดยิงประสบความสำเร็จ รัฐบาลไทยต้องยกระดับกระบวนการให้เป็นกระบวนการทางการเมืองเพื่อหาแนวทางแก้ไข" ผู้นำพูโล กล่าวย้ำ
ขณะที่นายอาบู ฮาฟิช อัล กาฮิม แกนนำกลุ่ม BIPP และโฆษกกลุ่มมารา ปาตานี กล่าวว่า การลงนามข้อตกลงพูดคุยสันติภาพเมื่อ 28 ก.พ.2556 เป็นการพูดคุยอย่างเป็นทางการที่รับรู้กันโดยทั่วไป ซึ่งมีข้อโดดเด่น คือข้อเสนอ 5 ข้อของขบวนการ BRN ซึ่งเวลานั้น ตัวเขาช่วยทำงานอยู่เบื้องหลัง เพราะการพูดคุยครั้งนั้น มี PULO,BIPP อยู่เบื้องหลังด้วย และมี 3 ประเด็นที่ไม่ค่อยมีใครทราบ คือ
1.เอกสาร 38 หน้า เป็นคำอฑิบายของข้อเรียกร้อง 5 ข้อ ที่ BRN เสนอในการเชิญองค์กรที่เกี่ยวข้องกับปาตานีมารวมกัน ซึ่งถ้าหากการพูดคุยตอนนั้นไม่สะดุด ก็คงไม่มี Mara Patani
2.เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 2013 มีหนังสือจากพล.ท.ภราดร ไปถึง ดาโต๊ะ ซัมซามิน ผู้อำนวยความสะดวกของมาเลเซีย ที่ระบุว่า รัฐไทย จะนำข้อเสนอ 5 ข้อของ BRN ไปพิจารณา แล้วนำกลับมาคุยในอนาคต
3.มี TOR ที่ระบุชื่อ พ.ต.อ.ทวี สอดส่อง อดีตเลขาธิการ ศอบต.และอุสตาส อาวัง จาบัท จาก BRN มาเป็นกรรมการในการพิจารณา ซึ่งต่อมากลายเป็นที่มาของการจัดตั้ง Mara Patani เพราะข้อตกลงเหล่านั้น หยุดชะงักลงจากการัฐประหาร รัฐบาลน.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ยุติบทบาทลง เปลี่ยนมาเป็น รัฐบาลพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา มาเป็นนายกรัฐมนตรี จึงมีการประสานที่จะพูดคุยต่อ ซึ่งมีชื่อนายอาวัง จาบัต ทำหน้าที่ประสานงานจนเกิด มารา ปาตานี ขึ้นในเดือนมีนาคม 2015 และเริ่มมีการพบปะกันครั้งแรกกับคณะพูดคุยเพื่อสันติสุขที่มี พล.อ.อักษรา เกิดผล เป็นหัวหน้าคณะพูดคุย ระหว่างปี 2015-2019 ที่อยู่ระหว่างการสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจ และเริ่มพูดคุยถึง พื้นที่ปลอดภัย หรือ Safty Zone และคณะกรรมการ JAC ที่จะประสานความร่วมมือให้เกิดพื้นที่ปลอดภัย หลังจากนั้นมีการพักโทษ ให้ 3 นักโทษ ขบวนการ BRN
นายอาบู ฮาฟิช ในฐานะโฆษกมารา ปาตานี เล่าถึงพัฒนาการการทำงานของมารา ปาตานี ซึ่งยอมรับว่าในปี 2018-2019 การพูดคุยติดขัดไม่ราบรื่น จนเกิดการเปลี่ยนแปลงหลังการเลือกตั้ง มีการเปลี่ยนตัวหัวหน้าคณะพูดคุยมาเป็น พล.ท.อุดมชัย ธรรมสาโรรัชต์ จนหลังการเลือกตั้ง จึงเปลี่ยนหัวหน้าคณะพูดคุยมาเป็น พล.อ.วัลลภ รักเสนาะ และในฝ่ายขบวนการ ก็เปลี่ยนกับมาพูดคุยกับ BRN โดยตรง
อาบู ฮาฟิช ยอมรับว่า การพูคุยสันติภาพยังคงต้องมี ในขณะที่ฝ่ายรัฐบาลจำเป็นต้องมีเสถียรภาพทางการเมือง ไม่ว่าจะเป็นการเมืองไทยและมาเลเซีย รวมทั้งต้องมีการมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย และต้องมีเจตน์จำนงทางการเมืองที่ชัดเจน และยังเป็นเรื่องที่ต้องทำต่อไป โดยทิ้งท้ายว่า
" We cannot change the past but we can shape the future together"
พล.ท.นักรบ บุญบัวทอง อดีตเลขานุการคณะพูดคุยเพื่อสันติภาพ ที่ปัจจุบันอยู่นอกวงการพูดคุยไปแล้ว ยอมรับว่า การพูดคุยเพื่อสันติภาพที่ล่้าช้า อาจมีปัญหาอุปสรรคมาจากการเมืองภายในประเทศที่ทำให้ความสนใจเรื่องใต้เป็นรองลงไป แต่ผลจากการเริ่มต้น ทำให้ยังมีการพูดคุย เชื่อว่า ทุกรัฐบาลต้องการให้การพูดคุยสำเร็จ และ 5 ข้อที่บีอาร์เอ็นเสนอในครั้งนั้น เร็วเกินไป และกองทัพได้ตอบคำถาม 5 ข้อไปแล้ว ดังนั้นการทำให้การพูดคุยสำเร็จจะต้องทำให้เป็นวาระแห่งชาติ และต้องมีโรดแมปที่ชัดเจน รวมทั้งคนที่ทำงานสันติภาพควรเป็นคนที่ทำงานต่อเนื่อง
ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตรภิรมย์ศรี ผู้อำนวยการศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ และอาจารย์ประจำสถานวิจัยความขัดแย้งจังหวัดชายแดนภาคใต้ สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ อดีตคณะพูดคุยเพื่อสันติภาพในปี 2013 เห็นว่า 28 ก.พ.2556 เป็นจุดเปลี่ยนทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญที่ให้เห็นถึงแนวทางสันติวิธี แม้ยังไม่สามารถพูดคุยถึงปัญหาหลักทั้งเรื่องอัตลักษณ์ การมีส่วนร่วมโดยตรงและยังไม่เป็นวาระแห่งชาติ ซึ่งส่วนหนึ่งน่าจะมาจากการเปลี่ยนแนวคิดของฝ่ายการเมือง ที่ยอมรับว่าในรัฐบาลพลเอกประยุทธ์ แม้จะมีการคุยมากกว่า 20 ครั้ง แต่แนวคิดเรื่องสันติภาพเปลี่ยนไป เห็นจากการใช้คำว่า สันติสุขมาแทน ดังนั้นฝ่ายรัฐบาลต้องทบทวน roadmap ที่ต้องมองเห็นผลสัมฤทธิ์และเป้าหมายคืออะไร การพูดคุยเพื่อสันติภาพจึงเป็นเรื่องที่ต้องทำต่อไป "Just do it"
นอกจากนี้ ผศ.ดร.ศรีสมภพ เห็นว่า ควรนำจดหมายที่ไทยทำถึง BRN ที่จะพิจารณา 5 ข้อเสนอมาทบทวนเพื่อทำต่อ รวมถึงการสร้างพื้นที่ปลอดภัยที่ mara patani ได้ทำไว้ โดยฝ่ายการเมือง พรรคการเมือง ต้องเข้ามามีส่วนร่วมมากขึ้นจ
ขณะที่ รศ.ดร. มาร์ค ตามไท เห็นว่า คุณูปการจาก 8 ปีก่อน คือ การพูดคุยยังอยู่ต่อไป แต่ช้ามาก ในเชิงงบประมาณ ต้องมาดูว่าทำไมถึงช้า จึงต้องวางเป้าหมายให้ชัดว่า ไม่ใช้ความรุนแรง และย้ำว่า ถ้าไม่รู้ว่า การพูดคุยนี้คืออะร ถ้าไม่เริ่มจากตรงนี้ก็หาคนไม่ตรง และจุดจบของการพูดคุยคือจุดเริ่มต้น ที่ต้องรู้ว่า เป้าหมายสุดท้ายของการพูดคุยคือการวางกติการ่วมกันของการสร้างสันติภาพ
